FILIPINO 10 - KWARTER 3 - ARALIN 6

Filipino 10 - Aralin 6

Nobela: "Paglisan" (Things Fall Apart) & Paggamit ng Pang-ugnay

Maligayang Pagdating sa Aralin 6

Paksa: Pagsusuri sa nobelang "Paglisan" at Paggamit ng mga Pang-ugnay

Piliin ang aralin na nais mong simulan sa pamamagitan ng pag-click sa mga button sa ibaba.

Aralin sa Panitikan

I. Mga Layunin

• Pangnilalaman: Naipamamalas ang pag-unawa sa nobelang "Paglisan" (Things Fall Apart) gamit ang Teoryang Kultural.
• Kasanayan: Natutukoy ang tradisyong kinamulatan at nasusuri ang kabanata ng nobela.
• Pagganap: Nakasusulat ng iskrip ng puppet show tungkol sa tradisyon ng Africa.

A. Panimulang Gawain

Magandang araw! Bago tayo magsimula, magbalik-aral muna tayo.

Kahapon, tinalakay natin ang tungkol sa sanaysay (Talumpati ni Mandela). Ano ang pangunahing layunin ng isang talumpati?

Posibleng Sagot: Ang manghikayat at magbigay ng inspirasyon, tulad ng ginawa ni Nelson Mandela.

B. Pagganyak: Ano Ito?

Tingnan ang larawan sa ibaba.

Ano ang nakikita ninyo? Ano ang halaga nito?

Sagot: Ito ay Ubi o Yam.

C. Input: Nobela at Teoryang Kultural

Ito ay isang yam o ubi. Sa Pilipinas, isa lamang itong pagkain. Ngunit sa Africa, partikular sa lahi ng Igbo na ating pag-aaralan, ang yam ay simbolo ng kayamanan, kasipagan, at pagiging tunay na lalaki. Ito ang "Hari ng mga Halaman" para sa kanila.

Ang ating aralin ngayon ay tungkol sa nobelang "Paglisan" (Things Fall Apart), at susuriin natin ito gamit ang Teoryang Kultural—kung paano hinubog ng mga tradisyon at paniniwala ang mga tauhan.

---

Ano ang Nobela?

Ang nobela ay isang mahabang akdang pampanitikan na naglalahad ng mga pangyayari na pinaghahabi sa isang mahusay na pagbabalangkas. Nahahati ito sa mga kabanata. Sa 'Paglisan', makikita natin ang malawak na sakop ng buhay ni Okonkwo at ng kanyang pamayanan.

Ano ang Teoryang Kultural?

Layunin ng panitikang ito na ipakita ang mga karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan at bahagi ng kanyang pagkahubog. Sa araling ito, tinitingnan natin kung paano diktahan ng kultura (mga tradisyon, paniniwala sa mga diyos, batas ng tribo) ang kilos ng tauhan.

D. Pagbasa: "Paglisan" (Buod)

Si Okonkwo ay isang kinatatakutang mandirigma mula sa lahi ng Umuofia. Ang kanyang buong buhay ay nakatuon sa pagiging iba sa kanyang amang si Unoka, na isang tamad at walang titulo. Para kay Okonkwo, ang kahinaan ay kasalanan.

Isang araw, ang nayon ay nagdesisyon na patayin si Ikemefuna, isang batang lalaki na ibinigay sa Umuofia bilang bayad-pinsala at inalagaan ni Okonkwo na parang tunay na anak. Sinabi ng Oracle (diyos) na kailangang mamatay ang bata. Kahit pinayuhan siyang huwag makialam, si Okonkwo mismo ang tumaga kay Ikemefuna dahil sa takot na matawag siyang mahina.

Ang pagpatay na ito ang simula ng kanyang "paglisan". Nasundan ito ng aksidenteng pagbaril at pagpatay niya sa isang kapwa-Umuofia. Ang kaparusahan ay ang pagpapatapon sa kanya mula sa nayon sa loob ng pitong taon—isang matinding dagok sa kanyang pagkatao.

Panoorin ang video na ito para sa karagdagang pag-unawa:

E. Gabay na Tanong

1. (Literal) Sino si Okonkwo at ano ang kanyang pinakamalaking kinatatakutan?

Sagot: Siya ay isang mandirigma. Takot siyang maging mahina at tamad, tulad ng kanyang ama.

2. (Literal) Bakit kinailangang patayin si Ikemefuna?

Sagot: Dahil ito ang utos ng Oracle o ng kanilang diyos.

3. (Inferensyal) Bakit mas pinili ni Okonkwo na patayin si Ikemefuna kaysa magpakita ng kahinaan?

Sagot: Mas mahalaga sa kanya ang tingin ng lipunan at ang reputasyon niya bilang matatag na pinuno.

4. (Inferensyal) Ano ang sinasabi ng pagpapatapon kay Okonkwo (kahit aksidente) tungkol sa kanilang batas?

Sagot: Mahigpit ang kanilang batas at tradisyon; walang puwang sa personal na dahilan o aksidente.

5. (Kritikal) Sa iyong palagay, ang mga tradisyon ba ng Umuofia ay nakabuti o nakasama kay Okonkwo?

Posibleng Sagot: Nakasama, dahil naging marahas siya at nawala ang pagiging tao dahil sa takot sa tradisyon. (Pwede ring nakabuti dahil nagbigay ito ng disiplina).

Input sa Kultura:
Sa lipunang Igbo, ang tradisyon at ang Oracle ang pinakamataas na batas. Ang pagiging matipuno, mayaman sa yam, at pagiging mandirigma ay ang sukatan ng pagkalalaki.

F. Paghahawan ng Balakid

Piliin ang tamang kahulugan mula sa Hanay B.

1. Mandirigma Pumili... Pag-alis Manghuhula Binigo Kinalakihan Kawal / Manlalaban

Sagot: G - Kawal / Manlalaban

2. Oracle Pumili... Manghuhula; nagsasabi ng utos ng diyos Kawal

Sagot: B - Manghuhula

3. Kinamulatan Pumili... Kinalakihan; nakasanayan Pag-alis

Sagot: D - Kinalakihan

4. Paglisan Pumili... Pag-alis o pagpanaw Binigo

Sagot: A - Pag-alis

5. Siniphayo Pumili... Binigo; hindi pinagbigyan Manggagawa

Sagot: C - Binigo

G. Pagsasanay 6A

Indibidwal na Gawain (PD 102): Panoorin ang maikling excerpt ng "Things Fall Apart". Paano ipinakita ang tradisyon ng mga Umuofia?

Ang iyong pagsusuri:

Pangkatang Gawain (Differentiated)

Pangkat 1 (Visual/PB 101): "Gumawa ng Spider Web Diagram ni Okonkwo. Sa gitna ay ang 'Teoryang Kultural'. Sa mga paa ay ang mga tradisyon (hal. pagpapahalaga sa yam, pagiging mandirigma, utos ng Oracle) at kung paano nito naapektuhan ang kanyang mga desisyon."

Pangkat 2 (Auditory/PN 100): "Magsagawa ng Radio Play (2 minuto) ng isang diyalogo sa pagitan ni Okonkwo at ng isang elder, kung saan pinag-uusapan ang desisyon ng Oracle na patayin si Ikemefuna. Ipakita ang kanilang paniniwala sa tradisyon."

Pangkat 3 (Kinesthetic): "Magpakita ng isang Tableau (buhay na larawan) ng 3 mahahalagang tradisyon ng Igbo: (1) Ang Pista ng Bagong Yam, (2) Ang Paghatol ng Oracle, (3) Ang Paglisan (Pagpapatapon kay Okonkwo)."

Pangkat 4 (Literary/PU): "Sumulat ng isang maikling Iskrip ng Puppet Show (1-2 pahina) na naglalarawan sa buhay ni Ikemefuna sa poder ni Okonkwo at ang naging desisyon ng Oracle. Siguraduhin na maipapakita ang tradisyon."

H. Paglalahat

Ano ang ipinapakita ng "Things Fall Apart" tungkol sa kultura ng Africa? Ano ang mangyayari kung bulag na susunod sa tradisyon?

Sagot: Ipinapakita na mayaman ang kultura ngunit may mahigpit na batas. Maaaring magdulot ito ng trahedya at "paglisan" sa sarili.

I. Maikling Pagsusulit 6A

Maikling Pagsusulit 6A (10 items)

Panuto: Piliin ang titik ng tamang sagot.

Pangalan:

Resulta: Maikling Pagsusulit 6A

Pangalan:

Iskor:

Attempts:

Aralin sa Wika

I. Mga Layunin

• Pangnilalaman: Naipamamalas ang pag-unawa sa paggamit ng mga pang-ugnay sa pagpapaliwanag.
• Kasanayan: Nagagamit ang angkop na mga pang-ugnay sa panunuring pampelikula.

A. Panimula at Balik-aral

Magandang umaga! Balikan natin ang nobela ni Okonkwo.

Anong teorya ang ating ginamit upang maunawaan ang mga desisyon ni Okonkwo?

Sagot: Teoryang Kultural.

B. Introduksiyon

Mula sa Africa, babalik tayo sa Pilipinas. Pamilyar ba kayo sa pelikulang "Bata, Bata... Pa'no Ka Ginawa?"

Ang ating aralin ngayon ay kung paano gamitin ang mga Pang-ugnay upang makabuo ng isang Panunuring Pampelikula.

C. Lunsarang Akda: "Bata, Bata... Pa'no Ka Ginawa?"

Basahin ang buod ng nobela ni Lualhati Bautista.

Umiikot ang kwento kay Lea Bustamante, isang babae na may prinsipyong 'liberated'. Siya ay isang ina, ngunit may dalawa siyang anak (Ojie at Maya) na magkaiba ang ama. Si Lea ay nakikipag-ugnayan sa parehong ama para sa kapakanan ng mga bata.

Ipinakikita ng nobela ang kanyang pakikibaka laban sa mga tradisyonal na paniniwala ng lipunan tungkol sa pagiging ina at babae. Sa huli, ipinapaliwanag niya na ang pagiging ina ay hindi hadlang upang maging isang buong tao.

Panoorin ang clip mula sa pelikula:

D. Pag-unawa sa Binasa

1. (Literal) Sino si Lea at ano ang kanyang sitwasyon bilang ina?

Sagot: Siya ay ina ng dalawang anak na magkaiba ang ama.

2. (Inferensyal) Ano ang ipinahihiwatig ng pakikibaka ni Lea?

Sagot: Ipinapakita na ang lipunang Pilipino ay mapanghusga sa mga babae at nais niyang baguhin ito.

3. (Kritikal) Ano ang ipinaglalaban ni Lea kumpara kay Okonkwo?

Sagot: Ipinaglalaban ni Lea ang kalayaan mula sa tradisyon, habang si Okonkwo ay naging alipin ng tradisyon.

E. Input: Mga Pang-ugnay

Ang mga pang-ugnay ay ang "pandikit" sa pagbuo ng mga ideya. Ito ay nagpapakita ng relasyon ng mga salita at kaisipan.

1. Pang-angkop (Ligatures)

Nag-uugnay ng panuring (modifier) at salitang tinuturingan. Nagpapadulas ito ng bigkas.

• na: Ginagamit kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (maliban sa n).
  Halimbawa: bato na matigas
  Pangungusap: Ang bato na matigas ay ipinukol niya sa ilog.
• -ng: Ginagamit kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa patinig (vowel).
  Halimbawa: batang mabait
  Pangungusap: Ang batang mabait ay laging pinagpapala.
• -g: Ginagamit kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa 'n'.
  Halimbawa: bayang magiliw
  Pangungusap: Ang bayang magiliw ay tahanan ng mga bayani.

2. Pang-ukol (Prepositions)

Nag-uugnay ng isang pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. Nagsasabi ito kung para kanino o tungkol saan.

• Halimbawa: para sa, ayon kay, ukol sa, laban sa.
  Pangungusap: Ang batas ay dapat pantay para sa lahat.
Pangungusap: Ang balita ay tungkol sa bagong proyekto ng gobyerno.

3. Pangatnig (Conjunctions)

Nag-uugnay ng dalawang salita, parirala, o sugnay (kaisipan).

• Halimbawa: at, ngunit, subalit, dahil, kaya, upang.
  Pangungusap: Gusto niyang mag-aral ngunit wala siyang pera.
  Pangungusap: Mag-aral ka nang mabuti upang makapagtapos ka.

F. Pagsasanay 6B

Punan ng angkop na pang-ugnay ang patlang.

1. Ang pelikula ( ) 'Bata, Bata...' ay isang obra.

Sagot: ng

2. Mahusay ang pagganap ni Vilma Santos ( ) ni Carlo Aquino.

Sagot: at

3. Ipinakita sa pelikula ang isang babae ( ) malakas ang loob.

Sagot: -ng

4. Nagustuhan ko ang pelikula ( ) malinaw nitong ipinakita ang isyu.

Sagot: dahil / sapagkat

5. Ang kwento ay ( ) sa isang ina.

Sagot: ukol / tungkol

G. Paglalahat

Bakit mahalaga ang mga pang-ugnay sa pagsulat ng panunuring pampelikula?

Sagot: Para maging malinaw ang paliwanag at konektado ang mga ideya.

H. Maikling Pagsusulit 6B

Maikling Pagsusulit 6B (5 items)

Panuto: Punan ang patlang ng pinaka-angkop na pang-ugnay.

Pangalan:

Resulta: Maikling Pagsusulit 6B

Pangalan:

Iskor:

Attempts:

I. Pagninilay 6

Sumulat ng inyong natutuhan sa araling ito sa Wika (Pang-ugnay) at Panitikan (Paglisan). Sundin ang gabay na istruktura sa ibaba.

Gabay sa Pagsagot (Pattern):

• Dating alam... (dito ilalagay ang mga nakaraang natutuhan kaugnay sa mga paksang pinag-aralan sa araling ito)
• Bagong alam... (dito ilalagay ang mga natutuhan sa araling ito, kasama kahulugan ng tinalakay na wika at panitikan, gayon din ang aral na nakuha sa mga binasang akda, at panghuli kulturang nakuha sa mga ito at paano ito maihahalintulad sa kultura ng Pilipinas.)
• Gamit sa alam... (Dito ilalagay kung paano at saan magagamit ang mga natutuhan, sa totoong buhay o pang-araw-araw na gawain)

Paalala: Huwag kopyahin ang halimbawang sagot, gumawa ng sariling pagninilay o repleksiyon.

Halimbawang Sagot:

Dating alam... Alam ko na ang nobela ay mahabang kwento, pero akala ko dati libangan lang ito.

Bagong alam... Natutuhan ko na ang kultura ay malaki ang epekto sa tao (kay Okonkwo) at ang lipunan ay pwedeng baguhin (gaya ni Lea). Nalaman ko rin na ang mga pang-ugnay ay mahalaga para maging malinaw ang aking paliwanag.

Gamit sa alam... Magagamit ko ito upang maging mas mapanuri sa mga tradisyon na sinusunod ko. Gagamitin ko rin ang mga pang-ugnay para maging mas maayos ang aking mga written report.