FILIPINO 10 - KWARTER 3 - ARALIN 3

Filipino 10 - Aralin 3

Hele ng Ina sa Kaniyang Panganay & Pag-aantas ng Salita

Filipino 10 - Aralin 3

Paksa: Panitikan ng Africa (Tula) at Wika (Pag-aantas ng Salita)

Piliin ang aralin na nais mong simulan sa pamamagitan ng pag-click sa mga button sa ibaba.

Unang Araw: Panitikan (Tula mula sa Africa)

I. Mga Layunin

• Pangnilalaman: Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga akdang pampanitikan ng Africa.
• Kasanayan: Nasusuri ang kasiningan, simbolismo, at matatalinghagang pahayag sa tula.
• Pagganap: Nakabubuo ng masining na presentasyon na nagpapakita ng kulturang Africa.

A. Panimulang Gawain

Magandang umaga! Bago tayo magsimula, magbalik-aral muna tayo.

Kahapon ay tinalakay natin ang tungkol sa Anekdota. Ano ang kahulugan ng Anekdota?

Sagot: Ang Anekdota ay mga salaysay na kawili-wili, katuwa-tuwa, at napupulutan ng aral.

B. Pagganyak: Damdamin sa Video!

Panoorin at pakinggan ang music video na ito. Suriin kung ano ang pangunahing tema o mensahe nito.

Batay sa inyong napanood, ano ang pangunahing damdamin o paksa ng video?

Sagot: Tungkol sa pagmamahal sa ina at pagpapahalaga sa kanyang sakripisyo.

Tama! Ang aralin natin ngayon ay tungkol din sa pagmamahal, ngunit mula naman sa pananaw ng isang ina sa Africa.

C. Input: Simbolismo at Kasiningan

Kasiningan: Ang mga elemento na nagpapaganda sa tula tulad ng sukat, tugma, at kariktan.

Simbolismo: Ang paggamit ng mga ordinaryong bagay (tao, lugar, hayop, kulay) na may kakabit na mas malalim na kahulugan kaysa sa literal nitong itsura.

• Halimbawa: Puti = Kalinisan; Puso = Pag-ibig.

D. Pagbasa: "Hele ng Ina sa Kaniyang Panganay"

Basahin ang tula at damhin ang mensahe ng ina.

Mangusap ka, aking sanggol na sinisinta.
Mangusap ka sa iyong namimilog at nagniningning na mga mata,
Wangis ng mata ng bisirong-toro ni Lupeyo.
Mangusap ka, aking musmos na supling.
Ang iyong mga kamay na humahaplos sa akin.
Na puno ng tibay at tatag bagaman yari’y munsik.
Magiging kamay ito ng mandirigma, aking anak.
Kamay na magpapasaya sa iyong ama.
Tingnan mo’t nananabik na ako’y sapulin:
Nagbabalak nang humawak ng panulag na matalim.

Aking giliw, ngalan ng mandirigma sa’yo ilalaan,
at mamumuno sa kalalakihan.
At ika’y hahalikan sa yapak ng mga kaapo-apohan,
Kahit pa malaon nang naparam sa sanlibutan.
Ngunit lagi kong maaalala ang pagkapit mo sa akin,
Maging ang paghimlay mo sa aking dibdib,
At ang pagsulyap-sulyap sa akin.

Kapag ika’y itinanghal na gererong marangal,
Ako’y malulunod sa luha ng paggunita.
Munting mandirigma, paano ka namin pangangalanan?
...Hindi hamak na ngalan sa iyo’y ibibigay,
Hindi ka rin ipapangangalan sa iyong amang si Nawal sapagkat ika’y panganay.
Higit kang pagpapalain ng poon at ang iyong kawan.

...Ika’y biniyayaan ng mga matang naglalagablab.
At ang pambihirang pangungunot ng iyong kilay
Ay hindi ba palatandaan na ika’y maingat nilang pinanday?
Yaman ni Zeus at Aphrodite sa iyo’y kanilang inalay.

...Aking supling, ngayon ako’y nasa kaluwalhatian.
Ngayon, ako’y ganap na asawa.
Hindi na isang nobya, kundi isang ina.
Maging maringal, aking supling na ninanasa.
Maging mapagmalaki kaparis ng aking pagmamalaki.
Ika’y magbunyi kaparis ng aking pagbubunyi.

Anak, na ibinunga ng pag-ibig ng matipunong kabiyak.
Sa wakas, ako’y kahati ng kaniyang puso, ina ng kaniyang unang anak.
Ang kaniyang kaluluwa’y ligtas sa iyong pag-iingat,
Aking supling, ako, ako na sadyang sa iyo’y humulma.
Samakatuwid, ako’y minahal.
Samakatuwid, ako’y lumigaya.

Iingatan mo ang kaniyang libingan kung siya’y nahimlay.
Tuwinang gugunitain yaring kaniyang palayaw.
Aking supling, mananatili siya sa iyong panambitan,
Walang wakas sa kaniya’y daratal mula sa pagsibol ng ‘yong kabataan.
Ikaw ang kaniyang kalasag at sibat, pag-asa’t kaligtasan sa hukay.
Sa iyo, siya’y muling mabubuhay tulad ng suwi sa kalupaan.

At ako ang ina ng kaniyang panganay.
Ika’y mahimbing, supling ng leon, nyongeza’t nyumba.
Ika’y mahimbing,
Ako’y wala nang mahihiling.

E. Paghahawan ng Balakid

Alamin natin ang kahulugan ng mga salitang ito:

1. Wangis

Sagot: Kamukha, katulad

2. Munsik

Sagot: Maliit

3. Mandirigma

Sagot: Mandirigma, gerero

4. Supling

Sagot: Anak, lahi

5. Nahimlay

Sagot: Namatay, namahinga

F. Gabay na Tanong

Suriin natin ang tula:

1. (Literal) Sino ang nagsasalita sa tula at ano ang kanyang pangarap para sa anak?

Sagot: Ang ina. Pangarap niyang maging isang marangal na mandirigma ang anak.

2. (Literal) Ilarawan ang mga mata at kamay ng sanggol ayon sa ina.

Sagot: Ang mata ay "wangis ng mata ng bisirong-toro"; ang kamay ay munsik (maliit) pero magiging kamay ng mandirigma.

3. (Inferensyal) Ano ang kahulugan ng simbolong "kalasag at sibat" at "suwi sa kalupaan"?

Sagot: Ang 'kalasag at sibat' ay simbolo ng proteksyon ng anak sa alaala ng ama. Ang 'suwi sa kalupaan' ay simbolo ng pagpapatuloy ng buhay o lahi ng ama.

4. (Inferensyal/Kasiningan) Paano nakatulong ang mga simbolismong ginamit upang maipakita ang kasiningan at bisa ng tula?

Sagot: Mas naging malinaw at matindi ang damdamin. Ipinakita ang katapangan (leopardo, mandirigma) at pag-asa (suwi).

5. (Kritikal) Ano ang ipinahihiwatig ng tula tungkol sa pagpapahalaga ng mga taga-Africa sa kanilang anak, sa ama ng bata, at sa pagpapatuloy ng lahi?

Sagot: Ipinapakita na napakahalaga ng pamilya at lahi. Ang anak ang magpapatuloy ng buhay ng ama. At ang pagiging ina ang nagbigay-dangal sa babae.

Pagtalakay sa Kultura:
Ang tanong blg. 5 ay nagpapakita ng kultura sa Africa. Ang panganay na anak ay hindi lang anak, siya ang tagapagpatuloy ng pangalan at buhay (kaluluwa) ng ama. Ang ina ay nagkakaroon ng 'ganap' na katayuan sa lipunan. Sagrado ang tingin nila sa 'buhay' at sa ugnayan ng pamilya.

G. Pagsasanay

Mga Pangkatang Gawain (Para sa Klase)

Pangkat 1 (Visual) - "Symbolism Chart": Iguhit ang mga simbolong ginamit sa tula at isulat ang kahulugan ng mga ito.

Pangkat 2 (Musical) - "Tula-wit": Pumili ng isang saknong at lapatan ito ng simpleng himig (rap o kanta).

Pangkat 3 (Kinesthetic) - "Reader's Theater": Isadula ang pagbigkas ng isang saknong. Ipakita ang kasiningan sa pagbigkas.

Pangkat 4 (Analytical) - "Suri-Bisa": Suriin ang bisa ng tula. Paano nabago ng sanggol ang tingin ng ina sa kanyang sarili?

Indibidwal na Gawain:

Paano mo maiuugnay ang pagmamahal ng inang African sa tula sa pagmamahal ng iyong sariling ina?

Halimbawa: "Gaya po ng ina sa Africa, ang nanay ko rin po ay puno ng pangarap para sa akin at gagawin ang lahat para sa aking kinabukasan."

H. Paglalahat

Bilang buod, ano ang pangkalahatang mensahe ng "Hele ng Ina sa Kaniyang Panganay"?

Sagot: Ang mensahe ay ang walang kapantay na pagmamahal ng ina at ang kahalagahan ng anak sa pagpapatuloy ng lahi.

Pagpapahalaga: "Ang tula ay salamin ng kultura. Nakita natin na ang pagmamahal ng ina ay unibersal—ito ay wagas, mapagkalinga, at nagbibigay-dangal hindi lang sa anak kundi pati sa magulang."

I. Maikling Pagsusulit 3A

Maikling Pagsusulit 3A (10 items)

Panuto: Piliin ang titik ng pinakaangkop na sagot.

Pangalan:

Resulta: Maikling Pagsusulit 3A

Pangalan:

Iskor:

Attempts:

Ikalawang Araw: Wika (Pag-aantas ng mga Salita)

I. Mga Layunin

• Pangnilalaman: Naipamamalas ang pag-unawa sa paggamit ng angkop na mga salita sa pagpapahayag ng damdamin.
• Kasanayan: Naiaantas ang mga salita ayon sa antas ng damdaming ipinahahayag (Clining).

A. Panimula

Magandang umaga! Balikan natin ang tula kahapon.

Ano ang nangingibabaw na damdamin sa tulang "Hele ng Ina"?

Sagot: Pagmamahal at pagmamalaki ng isang ina.

B. Pagganyak: Emoji-Scale

Ayusin ang mga sumusunod na emojis batay sa tindi ng emosyon, mula sa pinakamababa (1) hanggang sa pinakamataas (2).

😠 😡

Set 1: Alin ang mas matindi (2)?

Sagot: 1. 😠 (Inis), 2. 😡 (Galit na galit)

😊 😂

Set 2: Alin ang mas matindi (2)?

Sagot: 1. 😊 (Ngiti), 2. 😂 (Tawa/Halakhak)

"Tulad ng emojis, may mga salita rin tayong may iba't ibang tindi o antas. Iyan ang ating aralin ngayon."

C. Lunsarang Akda

Basahin ang sipi mula sa "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa" ni Andres Bonifacio. Pansinin ang matitinding salita.

Aling pag-ibig pa ang hihigit kaya
Sa pagkadalisay at pagkadakila
Gaya ng pag-ibig sa tinubuang lupa?
Aling pag-ibig pa? Wala na nga, wala.

Walang mahalagang hindi inihandog
Ng may pusong mahal sa Bayang nagkupkop,
Dugo, yaman, dunong, katiisa’t pagod,
Buhay ma’y abuting magkalagut-lagot.

D. Pag-unawa sa Binasa

1. (Literal) Ayon kay Bonifacio, anong pag-ibig ang pinakadakila sa lahat?

Sagot: Ang pag-ibig sa tinubuang lupa.

2. (Inferensyal) Ano ang handang ialay ng isang tao para sa bayan, batay sa huling saknong?

Sagot: Lahat po—dugo, yaman, dunong, at pati ang sariling buhay.

3. (Kritikal) Bakit "galit" o "matindi" ang damdaming ipinapahayag sa tula?

Sagot: Dahil sinulat po ito sa panahon ng pananakop, para gisingin ang damdamin ng mga Pilipino na lumaban.

E. Input: Pag-aantas ng Salita (Clining)

Ang paggamit ng salita batay sa tindi ng emosyon ay tinatawag na Pag-aantas ng Salita (Clining). Ito ay pag-aayos ng mga salita mula sa pinakamababa hanggang sa pinakamataas na antas.

Halimbawa 1 (Pagmamahal):
3. Pagsamba (Pinakamataas)
2. Pagmamahal / Pag-ibig
1. Pagkagusto / Paghanga (Pinakamababa)

Halimbawa 2 (Galit):
3. Poot / Suklam (Pinakamataas)
2. Galit / Inis
1. Tampo (Pinakamababa)

Mahalaga ito upang maging mas tiyak at mabisa ang ating pagpapahayag.

F. Pagsasanay: Hagdan ng Emosyon

Gawain 1: Ayusin ang mga salita sa bawat set ayon sa tindi (1-pinakamababa, 3-pinakamataas).

Set: lungkot, pighati, lumbay

1. Ayusin (Mababa -> Mataas):

Tamang Ayos: 1. lungkot, 2. lumbay, 3. pighati

Set: takot, kaba, sindak

2. Ayusin (Mababa -> Mataas):

Tamang Ayos: 1. kaba, 2. takot, 3. sindak

Set: ngiti, tawa, halakhak

3. Ayusin (Mababa -> Mataas):

Tamang Ayos: 1. ngiti, 2. tawa, 3. halakhak

Gawain 2: Punan ang patlang ng pinakaangkop na salita mula sa pagpipilian sa Gawain 1.

1. Siya ay nakaramdam ng matinding _______ nang mabalitaang nasunog ang kanilang buong bahay.

Sagot: pighati / sindak

2. Isang matamis na _______ lamang ang kanyang naging tugon sa aking bati.

Sagot: ngiti

G. Paglalahat

Ano ang tawag sa pag-aayos ng mga salita ayon sa tindi ng damdamin?

Sagot: Pag-aantas ng Salita o Clining.

Pagpapahalaga: "Ang pag-unawa sa tamang antas ng salita ay mahalaga hindi lang sa pagsulat ng tula, kundi sa araw-araw na pakikipag-usap. Tinutulungan tayo nitong maging mas malinaw at mas sensitibo sa ating kapwa."

H. Maikling Pagsusulit 3B

Maikling Pagsusulit 3B (5 items)

Panuto: Piliin ang salitang may pinakamatinding damdamin.

Pangalan:

Resulta: Maikling Pagsusulit 3B

Pangalan:

Iskor:

Attempts:

I. Pagninilay

Paano nagkakaugnay ang aralin kahapon (Simbolismo) at ngayon (Pag-aantas ng Damdamin)?

Gabay sa Pagsagot (Pattern):

• Dating alam... (dito ilalagay ang mga nakaraang natutuhan kaugnay sa mga paksang pinag-aralan sa araling ito)
• Bagong alam... (dito ilalagay ang mga natutuhan sa araling ito, kasama kahulugan ng tinalakay na wika at panitikan, gayon din ang aral na nakuha sa mga binasang akda, at panghuli kulturang nakuha sa mga ito at paano ito maihahalintulad sa kultura ng Pilipinas.)
• Gamit sa alam... (Dito ilalagay kung paano at saan magagamit ang mga natutuhan, sa totoong buhay o pang-araw-araw na gawain)

Halimbawang Sagot:

Dating alam... Alam ko na na ang tula ay nagpapahayag ng damdamin, pero akala ko noon basta malalim na salita lang ang kailangan.

Bagong alam... Natutuhan ko na may tinatawag na "Simbolismo" sa panitikan (tulad ng 'suwi' para sa anak) na nagbibigay ng mas malalim na kahulugan. Sa wika naman, natutuhan ko ang "Clining" o pag-aantas ng salita (tulad ng inis vs. galit). Natuklasan ko rin na ang kultura ng Africa sa pagpapahalaga sa pamilya ay katulad din ng sa Pilipinas.

Gamit sa alam... Magagamit ko ito kapag nakikipag-usap ako o nagmemensahe. Pipiliin ko ang tamang salita para hindi ma-misinterpret ang emosyon ko. Mas mauunawaan ko rin ang mga tulang babasahin ko sa hinaharap.